از گلی گشو تا ختنه سوران؛ آیین‌هایی که در دل کوچه‌های بوشهر جاری است

تقی حمیدی مجد

لبخند سبز - دنیای کودکان بوشهر در گذشته با بازی‌های ساده و بی‌آلایشی گره خورده بود که کمتر اثری از آن‌ها در دنیای امروز می‌بینیم. زمانی که کودکان بوشهری خسته از گرمای روز، شامگاهان دور هم جمع می‌شدند و سایه بردک بازی می‌کردند؛ بازی‌ای شب‌مهتابی که در آن رئیس بازی یک سنگ را به هوا پرتاب می‌کرد و هرکس سایه سنگ رویش می‌افتاد باید به دنبال بقیه می‌دوید.

بازی جیجه خروس اما ماجرایی دیگر داشت؛ در کرانه دریا، کودکان دور استادی جمع می‌شدند و با کف کردن آب دریا، سعی می‌کردند تشخیص بدهند که صدای برخورد انگشتشان با آب، شبیه به چه پرنده‌ای است. اگر صدای قلپ محکمی می‌آمد، آن کودک جیجه (جوجه) بود و اگر صدای آرام‌تری می‌آمد، خروس لقب می‌گرفت و مجبور بود درون آب شنا کند و جیجه‌ها را تعقیب کند.

بازی هله هله گرگ چمبری اما هیجان‌انگیزترین بازی بوشهری‌ها بود؛ جایی که بچه‌ها در دو گروه آدم‌ها و گرگ‌ها روبه‌روی هم قرار می‌گرفتند و با خواندن شعرهای محلی، یکدیگر را به مسابقه می‌کشیدند.

یکی دیگر از آیین‌های جذاب و کمتر شناخته‌شده بوشهر، گلی گوشو یا گره‌گشای است. در این آیین، مردم در شب پانزدهم ماه مبارک رمضان با خواندن دعاهایی مخصوص، از خدا می‌خواهند که گره از کارشان گشوده شود و مشکلاتشان حل شود. این آیین ریشه در باورهای کهن مردم دارد که گره‌های زندگی را با توسل و دعا باز می‌کردند.

گذشته بوشهر پر از آیین‌های زیبا برای تمام مناسبت‌ها بوده است؛ از تولد نوزادانی که در سینی می‌خوابیدند و زیر پایشان جو می‌ریختند تا آیین‌های ختنه سوران که با شادی و جشن همراه بود. روایت شده است که اگر پسر به دنیا می‌آمد، بالای سر او یک داس می‌گذاشتند و اگر دختر بود، قیچی یا سوهان می‌نهادند تا نمادی از هنر و زندگی برایش باشد.