menusearch
labkhandsabz.ir

اینجا سه هزار سال پیش چه می‌گذشت؟ روایت شگفت‌انگیز اشکفت سلمان ایذه

جستجو
چهارشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۵ | ۱۱:۴۱:۱۶
۱۴۰۵/۶/۲۵ چهارشنبه
(0)
(0)
اینجا سه هزار سال پیش چه می‌گذشت؟ روایت شگفت‌انگیز اشکفت سلمان ایذه
اینجا سه هزار سال پیش چه می‌گذشت؟ روایت شگفت‌انگیز اشکفت سلمان ایذه

زهرا علیخانی

لبخند سبز _

 

در جنوب‌غرب ایران و در نزدیکی شهر ایذه، در دامنه کوه‌های زاگرس، غاری طبیعی قرار دارد که دیواره‌های سنگی آن یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخ ایلامیان را در خود جای داده است؛ اشکفت سلمان. این محوطه که امروزه از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری ایذه به شمار می‌رود، تنها یک غار در دل کوه نیست؛ مجموعه‌ای از سنگ‌نگاره‌ها، کتیبه‌ها و بقایای یک فضای آیینی است که تصویری از باورهای مذهبی مردمان هزاران سال پیش را پیش چشم بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. فضای طبیعی اشکفت، چشمه‌ای که از دل کوه بیرون می‌آید و سکوت زاگرس، به این مکان حال‌وهوایی متفاوت بخشیده و باعث شده روایت‌های تاریخی و باورهای محلی درباره آن با یکدیگر درآمیزند.

 

نام اشکفت سلمان با «هانی»، یکی از فرمانروایان دوره ایلام نو، پیوند خورده است. در این محوطه، نقش‌برجسته‌هایی از هانی و خانواده‌اش دیده می‌شود که در برابر یک نیایشگر یا در فضای آیینی قرار گرفته‌اند. کتیبه‌های موجود نیز اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار سیاسی و مذهبی آن دوران در اختیار پژوهشگران قرار داده‌اند. همین نقش‌ها به ما نشان می‌دهند که این مکان در گذشته تنها پناهگاهی طبیعی نبوده و احتمالاً کارکردی مذهبی داشته است؛ جایی که فرمانروا و نزدیکان او برای انجام آیین‌ها و نیایش به آن مراجعه می‌کردند.

 

یکی از جذاب‌ترین شخصیت‌های مرتبط با اشکفت سلمان، «خدای تریشا» است؛ خدایی که نام او در کتیبه‌های منطقه دیده می‌شود و احتمالاً جایگاه مهمی در باورهای مذهبی ایلامیان داشته است. البته درباره ماهیت دقیق این خدا و آیین‌هایی که در این مکان انجام می‌شده، هنوز پرسش‌های زیادی وجود دارد. همین ناشناخته‌ها سبب شده اشکفت سلمان برای علاقه‌مندان به تاریخ و اسطوره، جذابیتی فراتر از یک محوطه باستانی داشته باشد. بازدیدکننده‌ای که روبه‌روی نقش‌برجسته‌ها می‌ایستد، در واقع با بخشی از جهان فکری مردمانی روبه‌روست که بیش از سه هزار سال پیش، خدایان و آیین‌های خاص خود را داشتند.

 

در میان روایت‌های عامیانه منطقه نیز اشکفت سلمان جایگاهی ویژه دارد. فضای غار، صدای آب، کوه‌های اطراف و تاریکی بخش‌هایی از شکاف سنگی، از گذشته می‌توانسته تخیل مردم را برانگیزد. در فرهنگ شفاهی مردم منطقه، مکان‌هایی مانند غار و چشمه معمولاً با داستان‌هایی درباره نیروهای ناشناخته، موجودات افسانه‌ای و حضور ارواح پیوند پیدا می‌کنند. با این حال، درباره اشکفت سلمان برخلاف برخی قلعه‌ها و مکان‌های اسطوره‌ای ایران، افسانه‌ای واحد و مشهور که بتوان آن را به عنوان روایت قطعی مردم منطقه معرفی کرد، وجود ندارد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، واقعیت تاریخی و آیینی این مکان و قصه‌هایی است که از دل کتیبه‌های آن می‌توان بازسازی کرد.

 

یکی از ویژگی‌های مهم اشکفت سلمان، قرار گرفتن آب در کنار فضای آیینی است. چشمه‌ای که از دل کوه می‌جوشد، در کنار غار و نقش‌برجسته‌های سنگی، منظره‌ای ایجاد کرده که برای انسان باستان می‌توانسته معنایی فراتر از یک پدیده طبیعی داشته باشد. آب در بسیاری از فرهنگ‌های باستانی با پاکی، زندگی و آیین‌های مذهبی ارتباط داشته است. بنابراین این احتمال مطرح شده که وجود چشمه در انتخاب محل برای انجام آیین‌های مذهبی بی‌تأثیر نبوده باشد؛ هرچند درباره جزئیات مراسمی که در اشکفت سلمان برگزار می‌شده، نمی‌توان با قطعیت سخن گفت.

 

کتیبه‌های اشکفت سلمان اهمیت ویژه‌ای در شناخت زبان و تاریخ ایلامی دارند. نوشته‌های باقی‌مانده از این دوره، نام فرمانروایان، خدایان و برخی فعالیت‌های مذهبی آنان را ثبت کرده‌اند و از همین رو برای پژوهشگران منبعی ارزشمند محسوب می‌شوند. در واقع، اگر نقش‌برجسته‌ها تصویر این جهان باستانی باشند، کتیبه‌ها صدای آن هستند؛ صدایی که پس از گذشت هزاران سال هنوز می‌تواند اطلاعاتی درباره مردمانی ارائه کند که تمدنشان در جنوب‌غرب ایران شکل گرفته بود.

 

اشکفت سلمان همچنین بخشی از مجموعه بزرگ‌تر آثار تاریخی ایذه است. در اطراف این شهر، سنگ‌نگاره‌ها و نقش‌برجسته‌های متعددی از دوره‌های ایلامی و الیمایی وجود دارد و همین موضوع باعث شده ایذه را یکی از مهم‌ترین مناطق ایران برای مطالعه تاریخ تصویری و مذهبی زاگرس بدانند. سفر به اشکفت سلمان بنابراین می‌تواند مقدمه‌ای برای شناخت تمدنی باشد که آثار آن در نقاط مختلف این منطقه پراکنده شده است.

 

امروز گردشگری در اشکفت سلمان تنها به تماشای یک غار یا چند نقش‌برجسته محدود نمی‌شود. این مکان فرصتی است برای ایستادن در برابر سندی زنده از تاریخ و تصور اینکه انسان‌هایی در بیش از سه هزار سال پیش، در همین نقطه ایستاده‌اند، آیین برگزار کرده‌اند و نام خدایان خود را بر سنگ نوشته‌اند. شاید مهم‌ترین راز اشکفت سلمان نه در داستانی ترسناک یا گنجی پنهان، بلکه در همین فاصله شگفت‌انگیز میان امروز و گذشته باشد؛ فاصله‌ای که کتیبه‌ها و نقش‌های سنگی آن را کوتاه کرده‌اند. اشکفت سلمان همچنان در سکوت زاگرس ایستاده است؛ غاری که روزگاری محل نیایش بوده و امروز، با هر نقش و نوشته‌اش، بخشی از داستان فراموش‌شده ایلامیان را برای گردشگران و پژوهشگران بازگو می‌کند.

 share network
نظرات کاربران
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

بستن
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

0 نظر
هدر سایت
هفته نامه خبر سبز
آکادمی سینمایی لبخند سبز
حمایت از ما
تلویزیون اینترنتی پایگاه خبری لبخند سبز
نقد فیلم جشنواره
رپرتاژ آگهی
تبلیغات
تبلیغات2
تبلیغات3
تبلیغات4
تبلیغات5
دانلود نشریات لبخند سبز
آخرین اخبار
سایت ساز و فروشگاه ساز یوتاب