مهدی صالحی

لبخند سبز   - «گوره» به کارگردانی مرجان اشرفی‌زاده، دوازدهمین فیلم کوتاه این کارگردان و بازگشت او به سینمای کوتاه پس از حدود ۱۵سال است. نام فیلم به معنای «نعره» و «فریاد» است و این کلید ورود به لایهٔ استعاری اثر است. داستان در ییلاق گیلان می‌گذرد: گاو نر («ورزا») گم شده و گلیجان تحت فشار پیرمرد و پیرزنی قرار دارد که او را برای یافتن گاو بفرستند، در حالی که حال خودش خوب نیست. گاو ماده («حنا») آمادهٔ باروری است و از طناب رها می‌شود تا به دنبال گاو نر برود؛ اما آنچه در ظاهر یک رویداد دامی است، در واقع تمثیلی از رهاسازی خودِ دختر از زنجیرِ وظیفهٔ مراقبت است. پدر و مادر پیر و زمین‌گیر، از ترس تنهایی، خواستگاران دختر را رد می‌کنند و او را در جایگاه «مراقب» نگه می‌دارند. رهاسازی حنا از طناب و رفتن او به دنبال ورزا، تنها لحظهٔ هم ذات پنداری و شادی دختر در فیلم است؛ لحظه‌ای که او در حرکت حیوان، رهاییِ ممکن خود را می‌بیند.

فیلم در ژانر درام اجتماعی روستایی قرار می‌گیرد، اما به روایت استعاری نزدیک می‌شود. اشرفی‌زاده خود تأکید کرده که «گوره» روایت «خشم‌ها و حرف‌های ناگفته» اوست و ایدهٔ آن در بستر دغدغه‌های اجتماعی سال‌های اخیر شکل گرفته است. او همچنین از تأثیر سینمای اصغر فرهادی بر شیوهٔ روایت غیرمستقیم انتقادهای اجتماعی سخن گفته است. این اثر در امتداد همان سنت عمل می‌کند: فریاد در زیرمتن باقی می‌ماند و از سطح تصویر بیرون نمی‌زند.

بازی‌ها در حد استانداردهای فیلم کوتاه قابل قبول‌اند و فیلمبرداری با ثبت پس زمینه  بکر گیلان، به اثر جذابیتی بصری می‌بخشد؛ اما روایت به‌اندازهٔ تصاویر قدرتمند نیست و کشمکش اصلی (تقابل میل دختر به رفتن و نیاز والدین به ماندن) بیش از آنکه در کنش‌های دراماتیک ساخته شود، در سطح موقعیت باقی می‌ماند. با این حال، ایدهٔ مرکزیِ «گوره»، پیوند رهایی حیوان و رهایی زن، به ‌قدری اصیل است که ضعف‌های روایی را تا حد زیادی جبران می‌کند.